RISC-V nedir, kim geliştirdi?

RISC-V, Mayıs 2010'da UC Berkeley'nin Paralel Hesaplama Laboratuvarı'nda (Par Lab) doğdu. Projeyi Prof. Krste Asanović ile lisansüstü öğrencileri Yunsup Lee ve Andrew Waterman başlattı. İlk komut seti kılavuzu Mayıs 2011'de yayımlandı. Aynı yıl ilk çipin tasarımı da ST'nin bağışladığı 28 nm FDSOI süreciyle üretime gönderildi. Adı İngilizcede "risk-five" diye okunur.

Standardın sahipliğini 2015'te 36 kurucu üyeyle kurulan RISC-V Foundation üstlendi. Mart 2020'de bu yapının yerini İsviçre'de kurulan RISC-V International aldı. Linux Foundation ise Kasım 2018'den bu yana operasyonel destek veriyor. Binlerce üyesi olan RISC-V International kendini açık RISC-V standardının kar amacı gütmeyen küresel evi olarak tanımlıyor.

Komut seti mimarisi ne demek?

Komut seti mimarisini, yazılımla işlemci arasında üzerinde anlaşılmış ortak bir dil gibi düşünebilirsiniz. İşlemcinin hangi komutları tanıdığını, hangi kayıtçılara (register) sahip olduğunu ve bu komutların nasıl kodlandığını belirler. Bir uygulama derlenirken yazılımcının yazdığı kod, hedef işlemcinin komut setine çevrilir. Ortaya çıkan program da yalnızca o dili konuşan işlemcide doğrudan çalışır.

Yazılım katmanı, ortak komut seti katmanı ve ona bağlı farklı üreticilere ait üç çip bloğu

Bu yüzden x86 (Intel ve AMD işlemcileri) ya da Arm için derlenmiş bir program RISC-V işlemcide olduğu gibi açılmaz. Programın ya kaynak koddan RISC-V için yeniden derlenmesi ya da bir çeviri (emülasyon) katmanıyla çalıştırılması gerekir.

Komut seti, işlemcinin ne kadar hızlı olacağını tek başına belirlemez. Aynı mimariyi uygulayan iki şirket, hız ve verimlilik bakımından birbirinden çok farklı çekirdekler tasarlayabilir.

RISC-V'yi farklı kılan ne?

Temel bloğa takılan uzantı blokları ve tek bir özel uzantı, RISC-V'nin modüler yapısını anlatıyor

Açık mimari, açık kaynak çekirdek demek değil

"Açık" sözcüğü standart için geçerli, onu uygulayan her çip için değil. Ticari RISC-V çekirdekleri satan SiFive bunu açıkça söylüyor: "RISC-V açık bir standart olsa da bizim tasarımlarımız tescillidir." Şirketin gelir modeli, müşterilerden alınan peşin lisans ücretlerine ve çipin satış fiyatına bağlı telif ödemelerine dayanıyor. Bu yüzden telifsiz olma avantajı, çipi yapan şirket çekirdeği kendisi tasarladığında ya da açık kaynak bir çekirdek kullandığında geçerli. Alibaba'nın çip birimi T-Head'in yeni XuanTie çekirdekleri (C920 ve sonrası) de ticari ürünler.

Kaynak kodu gerçekten açık kaynak olan çekirdekler de var. OpenHW Foundation'ın kullanım kılavuzu, CORE-V CV32E40P'yi Solderpad lisansıyla yayımlanan, dört aşamalı ve sıralı (in-order) çalışan 32 bitlik bir RISC-V çekirdeği olarak tanıtıyor. Aynı kılavuz, çekirdeğin ETH Zürih'in PULP projesinden gelen ve Şubat 2020'de bağışlanan RI5CY çekirdeğinden türediğini belirtiyor. T-Head de Ekim 2021'de E902, E906, C906 ve C910 çekirdeklerini Apache 2.0 lisansıyla GitHub'da yayımladı.

Modüler yapı: temel set, uzantılar ve RVA23 profili

RISC-V spesifikasyonunda her işlemcinin temeli bir tam sayı komut setidir. Onaylanmış iki ana seçenek var: 32 bitlik RV32I ve 64 bitlik RV64I. Gömülü sistemler için yalnızca 16 kayıtçıyla yetinen RV32E ve RV64E de mevcut. 128 bitlik RV128I ise henüz dondurulmuş değil. Üreticiler bu temelin üzerine harflerle anılan standart uzantıları ekler.

Uzantı Ne ekler?
M Çarpma ve bölme
A Atomik bellek işlemleri
F / D / Q Tek, çift ve dörtlü hassasiyetli kayan nokta
C 16 bitlik sıkıştırılmış komutlar
B Bit işleme
V Vektör işlemleri
H Sanallaştırma (hipervizör)
G IMAFD ile Zicsr ve Zifencei'nin kısaltması
X ön ekli Şirketlerin kendi özel uzantıları

Bu esnekliğin bir bedeli var. Her üretici farklı bir uzantı karışımı seçerse, bir işlemci için derlenen yazılım ötekinde çalışmayabilir. Bu parçalanmayı çözmek için profiller tanımlandı. RVA22 ve RVA23 gibi profiller, genel amaçlı bir uygulama işlemcisinin hangi uzantıları mutlaka desteklemesi gerektiğini sabitliyor. 21 Ekim 2024'te onaylanan RVA23, RVA22'de isteğe bağlı olan vektör (V) ve hipervizör (H) uzantılarını zorunlu hale getirdi. RVA23 için derlenen bir program, RVA23'e uyan her işlemcide çalışabilmeli.

Profillerin kapsamadığı alanlar da var: önyükleme, cihazların tanınması ve çevre birimi sürücüleri hala çipten çipe farklı olabiliyor. Profilin pratikteki etkisi en net Ubuntu'da görülüyor. Canonical, Ubuntu 25.10'dan itibaren (26.04 LTS dahil) RVA23 uyumlu donanım şart koşuyor. Eski RVA20 donanımlar için Ubuntu 24.04 LTS sunulmaya devam ediyor, ancak bu sistemler yeni sürümlere yükseltilemiyor. CNX Software, dışarıda kalan kartlara örnek olarak Orange Pi RV2'yi gösteriyor.

RISC-V, Arm ve x86 farkı

RISC-V'nin en çok kıyaslandığı mimari, akıllı telefonlardan Windows dizüstü bilgisayarlara kadar uzanan Arm.

RISC-V Arm
Standardın sahibi RISC-V International (kar amacı gütmeyen, İsviçre) Arm (lisans satan şirket)
Kullanım ücreti Spesifikasyon için lisans ücreti ya da telif yok Lisans ücreti ve çip başına telif
Kendi çekirdeğini tasarlamak İzin gerekmez. X ön ekli özel uzantılar da eklenebilir. Arm'dan mimari lisansı gerekir. Arm, 2024'te Qualcomm'un bu lisansını iptal etmeye kalkıştı.
Windows Microsoft'un duyurduğu bir sürüm yok (Kasım 2026) Var. Windows 11 26H1 ilk etapta yalnızca Snapdragon X2'li Arm cihazlar için.
Android AOSP RISC-V yamalarını kabul ediyor. Android 17 geliştirici sürümleri var, ancak üretime hazır değil. Var

Performans tarafında CNX Software, RVA23 uyumlu SpacemiT K3'ün sekiz X100 çekirdeğinin yaklaşık 130 KDMIPS'lik değerini, Rockchip'in Arm tabanlı RK3588 çipiyle aynı seviyede görüyor. Bu, orta sınıf Arm düzeyi demek ve güncel amiral gemisi x86 ve Arm işlemcilerin epey gerisinde kalıyor. Bugün telefonlarda kullanılan Arm tabanlı çipleri telefon işlemcileri listemizde karşılaştırdık.

RISC-V bugün nerede kullanılıyor?

Aşağıdaki örneklerin çoğu, adını kutuda hiç görmeyeceğiniz çekirdekler:

  • Mikrodenetleyiciler: Espressif'in 27 Kasım 2020'de duyurduğu ESP32-C3, 160 MHz'e kadar çalışan, Wi-Fi ve Bluetooth 5 (LE) destekli, tek çekirdekli 32 bitlik bir RISC-V mikrodenetleyici. Şirketin çift bantlı Wi-Fi 6 destekleyen ESP32-C5'i de RISC-V tabanlı.
  • Nvidia çipleri: Nvidia, 2016'da kendi geliştirdiği Falcon mikrodenetleyicisini RISC-V ile değiştirmeye başladı. Şirketten Frans Sijstermans'ın RISC-V Summit 2024'teki konuşmasında verdiği bilgiyle, her Nvidia çipinde GPU Sistem İşlemcisi (GSP) dahil yaklaşık 10 ila 40 RISC-V çekirdeği bulunuyor ve Nvidia 2024'te 1 milyar RISC-V çekirdeği sevkiyatını geçti. Yani bir Nvidia ekran kartı aldığınızda RISC-V çekirdekleri de onunla birlikte geliyor.
  • Depolama: Western Digital, Aralık 2018'de SweRV adlı RISC-V çekirdeğini tanıttığında, Tom's Hardware'in aktardığı üzere, disk ve SSD denetleyicilerinde yılda kullandığı yaklaşık 1 milyar çekirdeği RISC-V'ye taşıma planını da duyurdu. SweRV'nin geliştirilmesini 2019'da CHIPS Alliance devraldı.
  • Yapay zeka hızlandırıcıları: The Register, Tenstorrent'in Hot Chips 2024'te ayrıntılarını paylaştığı Blackhole çipini anlatırken Linux çalıştırabilen 16 "büyük" 64 bitlik RISC-V çekirdeğinden söz ediyor. Bunların yanında Tensix hesaplama bloklarına dağılmış 752 küçük RISC-V çekirdeği bulunuyor.
  • Çinli tasarımlar: Alibaba XuanTie çekirdek ailesini geliştiriyor, SpacemiT ise K3 gibi uygulama işlemcileri üretiyor. Liliputing'in yayımladığı teknik özelliklere bakılırsa K3'te RVA23 uyumlu sekiz adet 64 bitlik X100 çekirdeği bulunuyor. Bunlara 1024 bite varan vektör genişliğine sahip sekiz A100 yapay zeka çekirdeği ve Vulkan 1.3 destekli Imagination BXM4-64 grafik birimi eşlik ediyor. SpacemiT, çipin 60 TOPS'a (INT4) kadar yapay zeka performansı sunduğunu söylüyor.
  • Giyilebilirler: Qualcomm ve Google, 18 Ekim 2023'te Wear OS için RISC-V tabanlı bir Snapdragon Wear platformu geliştireceklerini duyurdu.

Pazarın büyüklüğüne gelince, Reuters Breakingviews SHD Group verileriyle RISC-V çekirdekli çiplerin 2024 satışlarını yaklaşık 52 milyar dolar olarak hesapladı. Bu tutar, satış değeri üzerinden yüzde 10,4'lük bir pazar penetrasyonuna karşılık geliyor.

RISC-V kullanıcı için ne değiştirebilir?

Daha ucuz ve daha çeşitli cihazlar

Arm mimarisini kullanan bir çip üreticisi, lisans ücretinin yanında çip başına telif öder. Arm oranlarını yayımlamıyor. Sektördeki tahminler, telifin çip satış fiyatının yaklaşık yüzde 1-2'si olduğu yönünde. The Information'ın Kasım 2023 haberine göre Apple çip başına 30 sentten az ödüyor ve bu, Arm müşterileri arasındaki en düşük oran. Yüzde 1-2'lik tahmin üzerinden hesaplandığında, ortalama 40 dolarlık bir Qualcomm telefon çipinin tahmini telifi 40-80 sent civarında kalıyor.

Bu yüzden RISC-V'ye geçen bir amiral gemisi telefon birden ucuzlamaz, çünkü telif perakende fiyatın içinde çok küçük bir kalem. Lisans ve telif yükünün kalkması asıl düşük maliyetli cihazlarda fark yaratabilir ve küçük çip şirketlerinin pazara girmesini kolaylaştırır.

Tek şirkete daha az bağımlılık

Arm mimarisini kullanmak, Arm'ın verdiği lisansa bağlı kalmak demek. Bunun ne anlama geldiğini Qualcomm davası gösterdi. Arm, 22 Ekim 2024'te Qualcomm'a gönderdiği bildirimde, Qualcomm'un Arm uyumlu kendi çekirdeklerini tasarlamasına izin veren mimari lisansı 60 gün içinde iptal edeceğini yazdı. Gelişmeyi ilk Bloomberg duyurdu. Anlaşmazlık, Qualcomm'un 2021'de Nuvia'yı satın almasından doğmuştu. Qualcomm bu adımı "tamamen asılsız" olarak nitelendirdi.

Dava şimdilik Qualcomm lehine sonuçlandı. heise ve Computerworld'ün aktardığı karara göre Delaware'deki jüri Aralık 2024'te Qualcomm'un lisansı ihlal etmediğine ve ürünlerinin lisanslı olduğuna hükmetti, Nuvia'nın ihlal edip etmediği konusunda ise uzlaşamadı. Evertiq'e göre mahkeme Eylül 2025 sonunda Qualcomm ve Nuvia lehine karar verdi, Qualcomm da sonucu "tam zafer" diye duyurdu.

Konunun jeopolitik bir yanı da var. Çinli şirketler de RISC-V üzerinde çalışıyor. Alibaba'nın DAMO Akademisi'nin Android 16'yı RVA23 kullanan XuanTie 9 serisi işlemcilerde çalıştırdığını heise, bir WeChat paylaşımından aktardı. ABD'de ise Bloomberg'in Kasım 2023'te duyurduğu mektupta 18 milletvekili, Ticaret Bakanlığı'ndan ABD'nin Çinli kuruluşlarla RISC-V konusundaki iş birliğini kısıtlamasını istedi. The Register'a göre Bakanlık 2024 başında riskleri incelediğini ve ABD şirketlerine zarar vermekten kaçınacağını açıkladı. Tartışma sürüyor, ancak bilinen bir kısıtlama kararı yok.

Güvenlik ve denetlenebilirlik

Spesifikasyon herkese açık olduğu için mimarinin kendisini herkes inceleyebiliyor. Ancak açık bir komut seti çipi kendiliğinden güvenli yapmaz. Hatalar, standardı uygulayan tasarımda ortaya çıkabilir.

Bunun en somut örneği GhostWrite (CVE-2024-44067). Açığı Ağustos 2024'te CISPA Helmholtz Bilgi Güvenliği Merkezi'nden Michael Schwarz'ın ekibi duyurdu. Açık, T-Head'in XuanTie C910 (TH1520 yongasında) ve C920 (SG2042'de) çekirdeklerinin vektör uzantısındaki mimari bir hatadan kaynaklanıyor. Hata, ayrıcalığı olmayan bir kullanıcının fiziksel belleğin herhangi bir yerine yazmasına izin veriyor. Böylece süreç yalıtımı, hatta Docker korumalı alanları bile aşılabiliyor. Etkilenen cihazlar arasında Lichee Pi 4A, Milk-V Pioneer ve Meles, BeagleV-Ahead ve Scaleway RV1 bulunuyor.

Hata yazılım güncellemesiyle düzeltilemiyor. Tek çare, komut setinin yaklaşık yarısını oluşturan vektör uzantısını kapatmak. Linux 6.14 ve sonraki sürümler bunu etkilenen çiplerde otomatik olarak yapıyor. Araştırmacılar bunun bedelini yüzde 33'e varan performans kaybı olarak ölçtü. Etkilenen çekirdeklerden C910'un tasarımı 2021'de açık kaynak olarak da yayımlanmıştı, buna rağmen hata satıştaki TH1520 yongalarının içindeki C910 çekirdeklerinde bulundu.

Uygulama uyumluluğu: işin zor kısmı

Performans farkı bir yana, RISC-V'yi telefon ve bilgisayarlarda en çok geride tutan şey yazılım. Microsoft cephesinde RISC-V'ye dokunan gelişme, .NET çalışma ortamına eklenen ilk RISC-V kodları. Ancak bu Windows değil, geliştiricilere yönelik bir altyapı.

Android'de durum daha umut verici ama hala erken. Google, Ekim 2023'te AOSP'nin Kasım 2022'den beri RISC-V yamalarını kabul ettiğini ve temel bir AOSP derlemesinin çalıştığını açıkladı. O tarihte Android Runtime (ART) desteği üzerindeki çalışma sürüyordu ve kod henüz vektör uzantıları için tam olarak optimize edilmemişti.

Linux tarafında da işler pürüzsüz değil. RISC-V tabanlı telefonunu hazırlayan Purism, eksikleri tek tek sayıyor:

  • Tam 3D grafik desteği yok.
  • Çevre birimlerinin çoğu ana Linux çekirdeğinde bulunmuyor, sürücülerin üreticinin 6.6 çekirdeğinden taşınması gerekiyor.
  • Android ve Flathub uygulamaları için gereken ARM64 emülasyonu optimizasyon bekliyor.
  • Firefox desteği yeni, güç yönetimi de üzerinde çalışılan konular arasında.

Şirketin kendi ifadesiyle: "RISC-V henüz PureOS için takıp çalıştırmaya hazır değil."

RISC-V telefon veya bilgisayar alınabilir mi? (Kasım 2026)

Alınabilir, ama günlük kullanım için değil. Bugünkü seçenekler şunlar: geliştirme kartları, geliştiricilere yönelik bir dizüstü anakartı ve henüz üretilmemiş bir Linux telefon.

Android geliştirme kartları

RISE projesi, 20 Ekim 2026'da SpacemiT K3 Pico-ITX ve A210 geliştirme kartları için açık kaynak bir Android 17 geliştirici sürümü yayımladı. Sürüm, açık U-Boot/OpenSBI önyükleme zincirini ve Imagination'ın ana koda giren GPU sürücüsüyle Mesa'yı kullanıyor. BayLibre'nin denemelerinde iki kartta da önyükleme, Wi-Fi, AOSP tarayıcısı, GPU hızlandırmalı grafik ve Bluetooth eşleştirme çalıştı. RISE ise bunun "üretime hazır ya da sertifikalı bir Android sürümü olmadığını" ve ticari ürünlere giden yolda hala ciddi iş bulunduğunu vurguluyor.

Telefon

Purism'in Kasım 2026'da duyurduğu Librem 5 v2, sekiz çekirdekli SpacemiT K1 işlemciyle çalışıyor ve Android değil, Linux tabanlı PureOS kullanıyor. Fiyatı 1.599 dolar. İsterseniz 129 dolar peşin ve 15 × 99 dolar taksitle de alınabiliyor. Üretim için kitle fonlaması kampanyasının 15 Şubat 2027'ye kadar 2.500 siparişe ulaşması gerekiyor. Hedef tutarsa Purism teslimatı kampanyanın kapanmasından 14-15 ay sonraya planlıyor, bu da kabaca 2028 baharına denk geliyor. Aynı takvime göre beta cihazlar 2027'nin son çeyreğinde, geliştirici kiti (DevKit) ise kampanya kapandıktan 6-7 ay sonra gelecek.

Dizüstü bilgisayar

Dizüstü tarafındaki en yakın seçenek, DeepComputing'in Framework Laptop 13 için geliştirdiği DC-ROMA RISC-V Mainboard III. 31 Ocak 2026'da FOSDEM'de tanıtılan anakartta 2,5 GHz'e kadar çıkan sekiz çekirdekli SpacemiT K3 ve 16 ya da 32 GB LPDDR5 bellek bulunuyor. Kart, Framework Laptop 13'ün mevcut anakartının yerine takılarak dizüstüyü RISC-V'ye geçirmek için tasarlandı.

DeepComputing ürünü yazılım uyarlama, işletim sistemi geliştirme ve denemeler için bir geliştirici platformu olarak konumluyor. Ubuntu 26.04 imajının da "RISC-V geliştirici kullanımı için olduğunu ve üretime hazır olmadığını" belirtiyor. Liliputing ve VideoCardz'ın yayımladığı fiyatlarda anakart tek başına 699 dolardan (16 GB, SSD'siz), Framework Laptop 13 kasasıyla gelen Pro paket ise 1.499 dolardan başlıyor. Ürünün erken erişim listesinde kargo ve gümrük ücretlerinin ayrıca ödendiği belirtiliyor. İlk partinin Haziran 2026 sonuna kadar gönderilmesi planlanıyordu, ancak ürün hala ön siparişte ve teslimat takvimi belirsiz.

Tek kartlı bilgisayarlar

Fiyat açısından en erişilebilir yol tek kartlı bilgisayarlar. CNX Software'e göre SpacemiT K3 Pico-ITX, Milk-V Jupiter 2 ve Sipeed'in K3'lü kartları Mayıs 2026'da yaklaşık 300 dolardan başlayan fiyatlarla satışa çıktı. Kartlar Ubuntu tabanlı Bianbu 3.0 ile geliyor. Ubuntu 26.04, Fedora, Deepin 25, OpenKylin 2.0 ve OpenHarmony 6.0 da destekleniyor. Satış kanalları AliExpress (Banana Pi), Sipeed ve Arace (Milk-V), dolayısıyla Türkiye'den almak ithalat demek.

Cihaz türü Örnek Ne çalışıyor? Kime uygun?
Telefon Purism Librem 5 v2 PureOS (Linux) Kampanyayı destekleyip 2028'i bekleyebilecek Linux meraklıları
Android geliştirme kartı SpacemiT K3 Pico-ITX, A210 Android 17 geliştirici sürümü Android'i RISC-V'ye taşıyan geliştiriciler
Dizüstü anakartı DC-ROMA Mainboard III Ubuntu 26.04 (geliştirici imajı) Framework Laptop 13 sahibi geliştiriciler
Tek kartlı bilgisayar K3 Pico-ITX, Milk-V Jupiter 2, Sipeed kartları Bianbu 3.0, Ubuntu 26.04, Fedora ve diğerleri Öğrenciler, hobi kullanıcıları, gömülü yazılım geliştiricileri

Büyük şirketlerin RISC-V hamleleri

Qualcomm, 10 Aralık 2025'te Ventana Micro Systems'ı satın aldığını açıkladı. 2018'de Cupertino'da kurulan Ventana, veri merkezleri ve kurumsal sistemler için yüksek performanslı RISC-V çipletleri geliştiriyordu. Bedel açıklanmadı. Bu veri merkezi odaklı RISC-V CPU ekibi, Qualcomm'un kendi Oryon CPU'larına ve RISC-V çalışmalarına destek verecek.

Nvidia ise RISC-V'yi GPU'larını yöneten ana işlemci (host CPU) rolünde de konumlandırıyor. Şirketten Frans Sijstermans, 23-25 Ağustos 2026'da Stanford'da düzenlenen Hot Chips 2026'da, CUDA'yı Nvidia GPU'larıyla çalıştıracak RISC-V işlemcilerden beklentileri sıraladı:

  • RVA23 uyumu
  • RISC-V sunucu SoC ve sunucu platformu spesifikasyonları
  • Boot and Runtime Services/ACPI
  • Koşullu çalıştırma (predication) destekli vektörler
  • Garantili PCIe G/Ç tutarlılığı
  • PCIe eşler arası iletişim

Chips and Cheese, mevcut RISC-V donanımların çoğunun bu şartları karşılamayacağını ve CUDA çalıştırabilen sistemlerin sunucu sınıfında olacağını öngörüyor. Nvidia'nın NVLink Fusion işlemcileri için RISC-V ortağı SiFive.

Meta da Eylül 2025'in sonunda RISC-V çip girişimi Rivos'u satın almak için anlaştı. Haberi ilk olarak Bloomberg ve Reuters verdi. Ardından Meta'nın mühendislikten sorumlu başkan yardımcısı Yee Jiun Song, şirketin "Rivos'u satın almayı planladığını" yazdı. Rivos'un daha önce Meta'nın MTIA yapay zeka çipleri üzerinde şirketle birlikte çalıştığı bildiriliyor. Anlaşmanın bedeli açıklanmadı.

Tüketici telefonları için takvim ise uzak. Jon Peddie Research'ün 23 Ekim 2026 tarihli raporu, Qualcomm'un Arm davasında ortaya çıkan bir yol haritasına dikkat çekiyor: veri merkezi ve uygun fiyatlı telefonlar için 2029'da, üst segment telefonlar için ise 2031'de RISC-V işlemciler. JPR analisti David Harold bu yol haritasını "stratejik ilginin önemli bir göstergesi" olarak yorumluyor. Omdia ise otomotiv ve uç yapay zeka cihazlarının etkisiyle RISC-V'nin 2030'a kadar küresel işlemci pazarının yaklaşık dörtte birine ulaşabileceğini tahmin ediyor.

Türkiye'de RISC-V çalışmaları

İTÜ GSTL bünyesinde 2013'te TÜBİTAK 1512 desteğiyle kurulan ANKA Mikroelektronik, ASELSAN, TÜBİTAK ve ROKETSAN'la ortak projeler yürütüyor. GSTL'in danışmanlık sayfasına göre ANKA, işlemci, çevre birimleri ve kriptografik IP içeren ve Türkiye'nin ilk 32 bitlik yonga üstü sistemi olarak tanımladığı bir çip üzerinde çalışmış. Çip, açık kaynak RISC-V tasarımlarının uygulamaya özel özelliklerle genişletilmesine dayanıyor. Aynı sayfaya göre FPGA tasarımı ve testleri tamamlanmış, ASIC geliştirmesine başlanmış.

ASELSAN mühendisleri, GSTL'in işlemci tasarımı etkinliğinde "RISC-V yazılım ekosisteminin değerlendirilmesi" başlıklı bir bildiri sundu. Ekip, Berkeley'nin BOOM çekirdeği üzerinde yalnızca açık kaynak araçlarla bir Linux imajı oluşturdu. Hata ayıklama desteğini sınırlı bulan ekip, bu nedenle emülatörlerin önemine dikkat çekti. Laboratuvarın ayrıca "Hornet" adlı, açık kaynak 32 bitlik bir RISC-V çekirdeği var. Bir de sürücü yorgunluğunu algılayan bir sistem için RISC-V komut setini genişleten, FPGA'dan ASIC'e uzanan bir projesi bulunuyor.

TEKNOFEST Çip Tasarım Yarışması da RISC-V'yi öğrencilerin masasına getirdi. 2023 şartnamesi, dijital işlemci kategorisinde RV32IMCX komut setiyle özel bir işlemci tasarlanmasını istiyordu. 2024 şartnamesinde bir RISC-V dijital işlemci kategorisinin yanında, CV32E40P çekirdeğini temel alan ve Spike ISS ile doğrulama isteyen bir mikrodenetleyici kategorisi de yer alıyordu. 2026'da yarışma Analog Tasarım ve Mikrodenetleyici Tasarım kategorileriyle ön lisans, lisans ve lisansüstü öğrencilerine açıldı. Takımlar en fazla beş kişiden oluşabiliyor ve bunlardan en fazla ikisi lisansüstü öğrencisi olabiliyor.

RISC-V'yi beklemeli misiniz?

Telefon ya da dizüstü bilgisayar alacaksanız beklemeyin. Bu kategorilerdeki RISC-V ürünleri ya geliştiricilere yönelik ya da en iyi ihtimalle 2028'de teslim edilecek. İhtiyacınız varsa bugün alın. Bunun için ihtiyaca göre telefon önerilerimize ve öğrenciler için laptop rehberimize göz atabilirsiniz.

Yazılım geliştiriyor, gömülü sistemlerle uğraşıyor ya da çip tasarımı öğreniyorsanız durum farklı. Güncel Ubuntu sürümlerini kullanmak istiyorsanız eski kartlar yerine yaklaşık 300 dolarlık, RVA23 uyumlu K3 sınıfı bir kartla başlayın. Elinizde Framework Laptop 13 varsa ve geliştirici odaklı bir ürünün eksiklerine katlanabiliyorsanız DC-ROMA anakartı da bir seçenek.

Sıkça Sorulan Sorular

RISC-V ücretsiz mi, kimse lisans ücreti ödemiyor mu?

Komut seti spesifikasyonu ücretsizdir ve onu uygulamak için RISC-V International'a lisans ya da telif ödenmez. Ancak bir şirket kendi çekirdeğini tasarlamak yerine SiFive gibi bir firmadan hazır çekirdek lisanslarsa, o firmaya peşin lisans ücreti ve çip fiyatına bağlı telif öder.

RISC-V açık kaynak mı?

Standart açık, onu uygulayan çekirdekler ise açık kaynak da olabilir, tescilli de. Bu yüzden kutusunda "RISC-V işlemci" yazan bir cihaz, açık donanım anlamına gelmez.

RISC-V Arm'ın yerini alacak mı?

Telefon ve bilgisayarlarda yakın vadede hayır. Analistlerin RISC-V'li telefonlar için işaret ettiği en erken takvim on yılın sonu. RISC-V şimdilik mikrodenetleyicilerde, depolama denetleyicilerinde ve yapay zeka hızlandırıcıları gibi kullanıcının görmediği çiplerde yayılıyor.

RISC-V işlemcili telefon var mı?

Günlük kullanıma hazır bir model henüz yok. Android 17'nin RISC-V sürümü şimdilik yalnızca geliştirme kartlarında çalışıyor ve RISE'ın ifadesiyle üretime hazır değil. Linux tabanlı Purism Librem 5 v2 ise kitle fonlaması aşamasında ve kampanya hedefe ulaşırsa 2028 civarında teslim edilecek.

RISC-V işlemcide Windows çalışır mı?

Hayır, Kasım 2026 itibarıyla Microsoft'un duyurduğu bir RISC-V Windows sürümü yok. RISC-V cihazlarda bugün Ubuntu ve Fedora gibi Linux dağıtımları ile Android'in geliştirici sürümleri çalışıyor.