Ana Sayfa > Nedir? > Biyolüminesans Nedir? Teknolojide Nasıl Kullanılabilir?

Biyolüminesans Nedir? Teknolojide Nasıl Kullanılabilir?

Biyolüminesans nedir? Biyolüminesans, Latince bios (yaşam) ve lumen (ışık) kelimelerinin bir araya gelmesiyle oluşan bir kelimedir. Canlı yaratıklar tarafından üretilen, büyüleyici bir biyolojik ışıldama olarak tanımlanan biyolüminesans çıplak gözle görülebilir olma özelliğine sahiptir. Biyolüminesansı ateş böceklerinde, bazı bitkilerde veya gece denizde gözlemleyebilirsiniz.

Biyolüminesans Nasıl Keşfedildi?

6 Ocak 1832’de Charles Darwin’in Tenerife kıyılarında bir gemideyken zooloji defterine yazdığı ilk not biyolüminesans hakkındaydı. Darwin’in gördüğü şey biyolüminesan deniz canlılarıydı. 

Darwin biyolüminesansı ilk keşfeden insan değildi. MÖ 350 civarında Yunan filozof Aristo da biyolüminesans nedir? sorusunu ısı üretmemesi nedeniyle bir tür ‘’soğuk ışık’’ olarak cevapladı. Araştırmacılar o zamandan beri bu kimyasal ışıldama biçiminin, lusiferaz adı verilen enzim tarafından gerçekleşen bir oksidasyon sonucu oluştuğunu buldu.

Mantarlarda Biyolüminesans
Mantarlarda Biyolüminesans

Tarih boyunca insanlar biyolüminesansı kendi avantajları için kullanmanın ustaca yollarını bulmuşlardır. Örneğin, madenciler ateş böceklerini güvenlik lambası olarak kullanırken, kabileler tarafından yoğun ormanlarda yollar aydınlatılmak için parlayan mantarlar kullanılmıştır. 

Biyolüminesans savaşta bile rol oynamıştır. Amerikan İç Savaşı’nda askerlerin yaralarına bulaşan topraktaki biyolüminesan bir bakteri türü daha hızlı iyileşmelerini sağlamıştır. İyileştirirken parlayan bu bakteriler ”Meleğin Işıltısı” olarak adlandırılmıştır. Bunun dışında Birinci Dünya Savaşı’nın son günlerinde İspanya kıyılarında seyreden bir İngiliz gemisindeki gözcüler sudaki biyolüminesansı tetiklemesi sayesinde parlayan Alman denizaltını keşfedip batırmışlardı.

Denizanalarında Biyolüminesans
Denizanalarında Biyolüminesans

Belki de bu uygulamalardan ilham alan araştırmacılar, günümüzde biyolüminesans ile neler yapabileceklerini araştırıyorlar. Bazı bitki ve hayvanların kimyasal etkileşim yoluyla ışık üretme yeteneği olan bu doğal fenomen; araştırmacılar, teknoloji uzmanları ve bilim adamları için keskin bir keşif duygusu uyandırıyor. Bu doğa harikası olay dünyamızı nasıl aydınlattığımızı değiştirebilecek yeni tasarımlar ve fikirler ortaya çıkartıyor. Sadece aydınlatma konusunda değil tıbbi araştırma ve askeri savunmadaki rolüne kadar bu teknolojinin birçok potansiyeli bulunmaktadır. 

Biyolüminesans Teknolojisinin Potansiyeli Nedir?

Akla gelen en bariz fikirlerden biri, elektriksiz çalışan aydınlatma kaynakları oluşturmak için lambalarda biyolüminesan alg kullanmaktır. Biyolüminesan algler, mini bir ekosistem oluşturacak şekilde tuzlu su dolu cam tüpte uzun süre depolanabilir. Hafif bir itme ile lambalar ileri geri hareket ederek alglerin ışık yaymasını sağlayacak ve böylece elektriksiz çalışabilecekler. Nispeten yeni olan bu teknoloji hala geliştirilme aşamasındadır. 

Bitkilerde Biyolüminesans
Bitkilerde Biyolüminesans

Aynı şekilde araştırmacılar, şehir ve banliyö sokaklarını çevrelemek için biyolüminesan ağaçlar oluşturmak konusunda yöntemler geliştiriyor. Sokak lambası boyuna gelebilecek kadar büyük olan biyolüminesan bitkiler, tamamen kendi kendine yeterli ve enerjisiz bir şekilde ışık üretecek böylece daha pahalı elektrikli lambalara olan ihtiyacı ortadan kaldırabilecektir. Bu alandaki en büyük zorluk, yeterli ışığı sağlamak için biyolüminesan parlaklığını arttırmaktır. Bu konu üzerine çalışan Theo Sanderson, parlayan yaprakların, bitkinin hareketini kontrol eden genlerle birleştirilmesiyle ağaçların gece açılıp ışık yayacağını, gün içinde ise kapanabileceğini söylüyor. Sanderson, bu durum için ‘’Teorik olarak kesinlikle mümkün.’’ ifadesini kullanıyor. 

Biyolüminesan teknolojisi için başka bir uygulama alanı da onu bir test cihazı olarak kullanmaktır. Araştırmacılar, biyolüminesan mikroorganizmaları baskı altında parıldamaları için genetik olarak değiştirerek, kirli sudaki belirli toksinleri etkili bir şekilde tanımlayabildiler. Suyu bu mikroorganizmaların yaşadığı küçük kontrollü ortamlara soktuklarında ortaya çıkan ışıltı, araştırmacılara belirli toksinlerin mevcut olup olmadığını söylemekte. 

Su Canlıları
Işık Yayan Su Canlıları

Tıbbi araştırmalarda da biyolüminesan moleküller kullanılarak kanserli hücrelerin takibi ve bağışıklık sistemindeki hücrelerin konumunun belirlenmesi kolaylaştırıldı. Biyolüminesans teknolojisi araştırmacıların canlı dokuyu incelemesine izin verdiği için gerçek bir yaşam ortamında birçok hastalığın seyri ve yayılması bu sayede grafikleştirebilir. 

Son on yılda, ABD Hava ve Deniz Kuvvetleri, biyolüminesansın kendi avantajları için nasıl kullanılacağını araştırmak amacıyla akademik kurumlara milyonlarca dolar bağışladı. Hava kuvvetleri için biyolüminesansın çekici olmasının nedeni geleneksel aydınlatmaya kıyasla son derece düşük termal çıkışlı olmasıdır. 

Ateş Böceği
Ateş Böceği

Biyolüminesansın doruğa çıkan evrimsel süreci milyonlarca yıl almış olsa da, bilimsel uygulamaları modern dünyamızda devrim yaratmaya devam ediyor. Araştırmalar devam ettikçe bu inanılmaz biyolojik fenomen için kullanım alanları artmaya devam edecektir. 

Teknoloji'den geri kalmamak için e-posta listemize abone olun!

Endüstriyel tasarım öğrencisi, teknoloji meraklısı ve sanatsever :3



Yorum yapın